Η λογοπεδικός Χαρά Καραμήτσου γράφει για τα παιδιά που θέλουν πάντα

να μας ευχαριστούν και να κάνουν το σωστό
Ας είμαστε ειλικρινείς: παιδιά και σιχαμερές συνήθειες πάνε μαζί, από το σκάλισμα της μύτης μέχρι το φάγωμα των νυχιών. Πώς μπορούμε να τις σταματήσουμε ώστε να μη γίνουν μόνιμες; Οι παιδοψυχολόγοι υποστηρίζουν ότι οι κακές συνήθειες δρουν ανακουφιστικά - φυσικά και στον κόσμο των παιδιών. Τα μικρά παιδιά αγνοούν ότι αυτές δεν είναι κοινωνικά αποδεκτές συμπεριφορές και όσο τους φωνάζουμε και τα επιπλήττουμε γι’ αυτές τόσο περισσότερο επιμένουν. Ωστόσο, όσο πιο γρήγορα απαλλαγούν από αυτές τόσο καλύτερα θα είναι και για τα ίδια και για τους γύρω τους. Αλλά πρώτα πρέπει να μάθουμε ποιες είναι αυτές οι κακές συνήθειες για να σχεδιάσουμε τις ανάλογες δράσεις αποφυγής τους:

Το σκάλισμα της μύτης
Να ξέρετε ότι δεν είναι μόνο το παιδί σας που επιδίδεται σε αυτή τη σιχαμερή δραστηριότητα. Είναι η πιο κοινή δυσάρεστη συνήθεια (για τους άλλους) και, σύμφωνα με μια έρευνα, το 91% των παιδιών εξακολουθεί το σκάλισμα της μύτης και στην ενήλικη ζωή. Ανθυγιεινή καταρχάς συνήθεια, αφού τα μικρά, γεμάτα μικρόβια, δαχτυλάκια εισχωρούν στις ρινικές μεμβράνες και τις μολύνουν.

Ενθαρρύνετε συνεχώς τη χρήση χαρτομάντιλου για να καθαρίζουν τη μύτη τους, δείξτε τους σε έναν καθρέφτη το πρόσωπό τους την ώρα της «δράσης» και συζητήστε το αηδιαστικό της υπόθεσης μαζί, αλλά και επιμείνετε με ήρεμες υπενθυμίσεις και συχνή επιβράβευση. Η χρήση βαζελίνης στις ρινικές κοιλότητες αποτρέπει την ξηρότητα και τον ερεθισμό τους.

Το φάγωμα των νυχιών (ονυχοφαγία)
Από ένταση, άγχος, πλήξη. Προκαλεί παραμορφώσεις στα δάχτυλα, τα ματώνει και δημιουργεί μολύνσεις.

Εάν το φάγωμα εντείνεται καθώς περνούν τα χρόνια, θα πρέπει να απευθυνθούμε σε ψυχολόγο. Για πιο απλές και πρακτικές εφαρμογές, δοκιμάστε να του αποσπάσετε την προσοχή και το ενδιαφέρον με ένα αγαπημένο παιχνίδι για να παίξει ή με μαρκαδόρους για να ζωγραφίσει κ.τ.λ.

Πλαστελίνη και βερνίκια νυχιών με δυσάρεστη γεύση καλό είναι να απαγορεύονται. Εάν είναι κορίτσι, μπορείτε να το επιβραβεύσετε με έναν θαυμάσιο «ενισχυτή»: ένα μανικιούρ της μαμάς!
Τέλος, κόβετε βαθιά τα νύχια του/της για να μην μπαίνουν στον πειρασμό να τα μασουλάνε.

Το τράβηγμα-στριφογύρισμα των μαλλιών
Συνήθως συμβαίνει στα κορίτσια και είναι μάλλον ανώδυνο. Η τριχοτιλλομανία, όμως, μπορεί να δημιουργήσει φαλάκρα. Είναι περίπλοκη διαταραχή και θα πρέπει να ενημερωθεί ο παιδίατρός σας, ο οποίος θα σας παραπέμψει σε ειδικό ψυχολόγο για εξειδικευμένη παρέμβαση.

Χαμηλά, πιο χαμηλά...
Μόλις τα νήπια απελευθερωθούν από την πάνα -τον δεύτερο χρόνο- και συνειδητοποιήσουν ότι παίρνουν ευχαρίστηση αγγίζοντας τα γεννητικά τους όργανα, τίποτα δεν τα σταματάει. Αλλά και τα παιδιά του σχολείου συνεχίζουν αυτή τη συμπεριφορά, την οποία οι ειδικοί θεωρούν φυσιολογική, προτρέποντας τους γονείς να παραμένουν ήρεμοι και να την αγνοήσουν. Προσπαθήστε να μη στιγματίσετε και προπάντων να μην ταυτίσετε αυτή τους τη συνήθεια με κάτι κακό ή βρώμικο, γιατί στη νηπιακή ηλικία αυτή η δραστηριότητα δεν έχει σεξουαλική απόχρωση και πάντα συμβαίνει όταν είναι σε ένταση, πλήξη ή και κούραση. Λάβετε επίσης υπόψη σας ότι μπορεί κάτι να τα ενοχλεί, όπως μόλυνση του ουροποιητικού συστήματος κ.λπ. Αποσπάστε με ήρεμο τρόπο την προσοχή τους σε άλλες δραστηριότητες, αδιαφορήστε και αντιμετωπίστε τη δραστηριότητα αυτή με ανοιχτό μυαλό.

 

 

 

Βήχας ή φτέρνισμα χωρίς να κλείνουν το στόμα
Ισως η πιο βρωμερή συνήθεια. Εκατομμύρια μικροσκοπικά σταγονίδια εκτοξεύονται παντού διασκορπίζοντας μικρόβια που μας αρρωσταίνουν.

Να τους μάθετε να χρησιμοποιούν χαρτομάντιλα ή να γυρίζουν το κεφάλι στο πλάι, βήχοντας μέσα στον λυγισμένο αγκώνα τους.

Κακοί τρόποι
Μάθετε από νωρίς στα παιδιά σας τις λέξεις «ευχαριστώ» και «παρακαλώ». Ενθαρρύνετέ τα με φράσεις όπως «τι θα πεις;», «μπράβο που ήσουν τόσο ευγενικός/ή». Είναι πολύ σημαντικό να μάθουν σωστούς τρόπους από πολύ νωρίς. Δείχνει κοινωνικό σεβασμό και παιδεία.

Γκρίνια
Θέστε τους όρους σας όταν γκρινιάζουν ασταμάτητα. Εάν βάλετε τη δική σας οριοθέτηση στην ανάρμοστη αυτή συμπεριφορά και δεν ενδίδετε αλλά κρατάτε σταθερή πορεία, θα αποδυναμώσετε αυτή την εκνευριστική και εξουθενωτική συνήθειά τους.

Τσιμπολογήματα και ανθυγιεινό φαγητό
Τα μικρά παιδιά είναι πελάτες των φαστφουντάδικων, όπου όμως τα συνοδεύουν οι γονείς τους. Οι κατά πλειοψηφία πελάτες...

Προτού απορρίψετε κάποιο υγιεινό φαγητό -γιατί είναι αδύνατο να το φάει- μη φοβηθείτε να τους το δώσετε να το δοκιμάσουν πολλές φορές. Οι διαιτολόγοι ισχυρίζονται ότι πρέπει να το δοκιμάσουν 10 με 14 φορές προτού αποφασίσουν αν τους αρέσει ή όχι. Εάν αρνηθούν να φάνε το φαγητό του σπιτιού, θα πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν θα μαγειρεύετε ανάλογα με τη διάθεσή τους. Η εναλλακτική είναι μια φέτα ψωμί με τυρί. Αφήστε που οι εποχές είναι δύσκολες. Γενικά, οι λέξεις-κλειδιά για αλλαγή της συμπεριφοράς σε πιο αποδεκτές μορφές είναι:

Yπομονή: Οταν έχετε καταφέρει να έχουν την επιθυμητή συμπεριφορά, μπορεί να πισωγυρίσουν. Υπενθυμίστε τους ήρεμα τι πρέπει να κάνουν. Οταν τα διορθώνετε, εφαρμόστε αυτό που οι ψυχολόγοι ονομάζουν «μέθοδος σάντουιτς»: πείτε τους κάτι ενθαρρυντικό γύρω από το πόσο σκληρά προσπάθησαν, διορθώστε την παρατυπία και τελειώστε με θετική ενίσχυση.

Επιβράβευση: Δώστε ανταμοιβές («ενισχυτές»): Οταν κόβουν την κακιά συνήθεια, είναι λογικό να περιμένουν τον έπαινο (έναν καλό λόγο, ένα αυτοκόλλητο για την καλή συμπεριφορά τους κλπ). Τα παιδιά θέλουν πάντα να μας ευχαριστούν και να κάνουν το σωστό. Ο στόχος είναι να αλλάξετε την άσχημη συνήθεια σε μια πιο αποδεκτή. Εάν βρείτε μια ανταμοιβή που είναι ισχυρή, χρησιμοποιήστε την. Το κλειδί είναι η συνέχιση της θετικής ενίσχυσης της συμπεριφοράς και η ελαχιστοποίηση της αρνητικής. Καλή επιτυχία!

Της Χαράς Καραμήτσου
(λογοπεδικός, M.R.C.S.L.T.)

της ∆όµνας Μπογδάνου, Παιδαγωγικό Ινστιτούτο

«Η πιο παγκόσµια ποιότητα είναι η διαφορετικότητα» Michel de Montaigne

Περίληψη
Τα χαρισµατικά και ταλαντούχα παιδιά είναι µια πραγµατικότητα που απασχολεί την κοινωνία από τα αρχαία χρόνια. Κινέζοι και αρχαίοι Έλληνες έδιναν τον δικό τους ορισµό της χαρισµατικότητας και αντιµετώπιζαν τα χαρισµατικά παιδιά µε ιδιαίτερο τρόπο. Στην εποχή µας τα παιδιά αυτά αντιµετωπίζονται κάποιες φορές ως παιδιά-θαύµατα, προξενούν τον θαυµασµό και εξελίσσονται, όταν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες ώστε τα ταλέντα και οι ιδιαίτερες ικανότητές τους να ανθίσουν. Μπορεί όµως και να «σπαταληθούν», αν κανένας και από πολύ µικρή ηλικία δεν τα αναγνωρίσει και τα ταυτοποιήσει ως τέτοια. Έτσι, µπορεί η πορεία αυτών των παιδιών, που γεννιούνται ευλογηµένα, να µην είναι η αναµενόµενη και να γίνουν, πιθανόν, δυστυχή.

Εισαγωγή
Υπάρχουν κάποια παιδιά τα οποία είναι διαφορετικά µέσα στην οικογένεια, την κοινωνία και το σχολείο και για τα οποία οι άνθρωποι µιλάνε µε θαυµασµό τις περισσότερες φορές. Μαθαίνουν γρήγορα, διαβάζουν και ασχολούνται µε τους αριθµούς από πολύ µικρή ηλικία, δείχνουν ενδιαφέρον για έννοιες που δεν ταιριάζουν µε την ηλικία τους. Ακόµη, µπορεί να έχουν δείξει µια εξαιρετική ικανότητα σε πράγµατα όπως η µουσική, η ζωγραφική ή ο χορός. Αυτά αποκαλούνται «ευφυΐες», «διάνοιες», «χαρισµατικά» ή «ταλέντα» και οι γονείς τους θεωρούνται τυχεροί, µια και η ευρέως διαδεδοµένη άποψη είναι πως ένα τέτοιο παιδί θα πάει –κατά το κοινώς λεγόµενο– «µπροστά στη ζωή του», εύκολα και χωρίς προβλήµατα. Είναι όµως τα πράγµατα έτσι; Ή αντίθετα, αυτά τα παιδιά θέλουν µεγαλύτερη υποστήριξη από τα παιδιά που ανήκουν σε αυτό που λέµε «µέσο όρο»;

Χαρισµατικά και ταλαντούχα παιδιά

Γενικά - Ιστορική αναδροµή της έννοιας της χαρισµατικότητας

Η αντίληψη πως µερικοί άνθρωποι κατέχουν ειδικά χαρίσµατα, τα οποία πρέπει να καλλιεργηθούν, ήταν φανερή και στους αρχαίους Έλληνες. Στη Σπάρτη η χαρισµατικότητα οριζόταν σε σχέση µε πολεµικές και αρχηγικές ικανότητες. Έτσι, η επιλογή των υποψηφίων γινόταν από τη γέννηση, µε βάση, κυρίως, σωµατικά χαρακτηριστικά. Στην αρχαία Αθήνα, αντίθετα, πίστευαν ότι οι ιδιαίτερες ικανότητες ή η ευφυΐα κάποιου ήταν δώρο από κάποιο θεό, µάγο ή δαίµονα και ότι το άτοµο δεν είχε καµιά συµµετοχή στην ύπαρξη ή στη φροντίδα του χαρίσµατος (Τσιάµης, 2006).


Οι ιδιαίτερες ικανότητες/ταλέντα κάποιων ανθρώπων είχαν αξιολογηθεί από τα αρχαία χρόνια. Οι Κινέζοι από το 2200 π.Χ. είχαν υιοθετήσει ανταγωνιστικές εξετάσεις, για να βρούν ικανούς ανθρώπους για τη στελέχωση διοικητικών κρατικών θέσεων. Από τη δυναστεία των Tang (618 µ.Χ.), τα παιδιά µε ασυνήθιστες ικανότητες και ταλέντα στέλνονταν στην αυτοκρατορική αυλή, όπου αυτά τα προσόντα αξιοποιούντο (Du Bois, 1970).


Η έννοια της ευφυΐας (εξαιρετικής νοηµοσύνης) ήταν για πολλά χρόνια συνώνυµη µε την έννοια της χαρισµατικότητας. Τον προηγούµενο αιώνα ήταν αρκετά κοινή η αντίληψη πως η υψηλή νοηµοσύνη είναι ένα είδος γενετικής απόκλισης (Becker, 1978• Solano, 1987). Ο Jung (1954) αναφέρει ότι ευφυΐα και ψυχολογική δυσπροσαρµοστικότητα συµπορεύονται, ενώ ο Getzels (1981) σηµειώνει πως η ψυχανάλυση τοποθετεί τη ρίζα της ευφυΐας στο ασυνείδητο.


Ο πρώτος που προσπάθησε να αξιολογήσει τη νοηµοσύνη µέσα από τη διαδικασία των τεστ ήταν ο Galton (1869), ο οποίος, επηρεασµένος από τον ∆αρβίνο, ερευνούσε το θέµα της κληρονοµικότητας. Εξαιρώντας το περιβάλλον ως παράγοντα που επηρεάζει την ανάπτυξη της νοηµοσύνης, οδηγήθηκε στο συµπέρασµα της σταθερής νοηµοσύνης (fixed intelligence), που λειτουργούσε ως αντικαταστάτης της «θεϊκής έµπνευσης» των αρχαίων Ελλήνων.


Αργότερα, έγινε φανερό πως δεν υπήρχε βάση για τέτοιου είδους κατεύθυνση και άνοιξε ο δρόµος για νέες προσεγγίσεις. Στην Αµερική ο Terman προσδιόρισε ως µοναδικό συστατικό της χαρισµατικότητας την υψηλή νοηµοσύνη. Για τη µέτρηση της νοηµοσύνης, ο Terman στάθµισε για τις Η.Π.Α. το τεστ νοηµοσύνης που δηµιούργησε στις αρχές του 20ού αιώνα στη Γαλλία ο Binet, όταν του ζητήθηκε από τη γαλλική κυβέρνηση να ανακαλύψει έναν τρόπο διαχωρισµού των αργών µαθητών, έτσι ώστε να µπορέσει να δηµιουργηθεί ένα ειδικό πρόγραµµα γι’ αυτούς. Το τεστ του Terman ονοµάστηκε Stanford-Binet και για πολλά χρόνια χρησιµοποιείτο ως το απόλυτο εργαλείο επισήµανσης της χαρισµατικότητας (Τσιάµης, 2006).

Για πολλά χρόνια η υψηλή νοηµοσύνη (πάνω από 130) που µετρούσε ο ∆είκτης Νοηµοσύνης (∆.Ν.) που έδινε το τεστ Stanford-Binet, ήταν το µοναδικό χαρακτηριστικό της χαρισµατικότητας. Από τις αρχές της δεκαετίας του 1940 άρχισε µια προσπάθεια για την εύρεση και άλλων συστατικών της χαρισµατικότητας. Συγκεκριµένα, εκτός από την υψηλή νοηµοσύνη, άλλα γνωστικά χαρακτηριστικά όπως αυτό της δηµιουργικότητας, αλλά και κοινωνικά και συναισθηµατικά χαρακτηριστικά άρχισαν να θεωρούνται ότι πρέπει να συνυπολογίζονται στην διαδικασία της επισήµανσης των χαρισµατικών παιδιών (Τσιάµης, 2006).

Η σύγχρονη θεώρηση του τι είναι νοηµοσύνη, προκύπτει από την υιοθέτηση πολυδιάστατων θεωρητικών µοντέλων, όπως των H. Gardner, K. Heller, Fr. Gagne, J. Renzulli κ.ά. και έχει επηρεάσει περισσότερο την εκπαιδευτική διαδικασία. Οι θεωρίες αυτές βασίζονται στην αλληλεπίδραση και στη σύνθεση διαφόρων παραγόντων και όχι στη µονοδιάστατη ερµηνεία ενός φαινοµένου. Προτείνεται ο επαναπροσδιορισµός των εννοιών «προικισµένο» και «ταλαντούχο» παιδί, έτσι ώστε να εµπλουτιστεί το γνωστικό και ακαδηµαϊκό τους περιεχόµενο µε στοιχεία που αφορούν στη δηµιουργικότητα, στα κίνητρα και στα ενδιαφέροντα.

Ποιά είναι τα χαρισµατικά και ταλαντούχα παιδιά;

Πριν να πιστοποιήσουµε ένα παιδί σαν προικισµένο, πρέπει να ορίσουµε τι ακριβώς σηµαίνει ο όρος «χαρισµατικότητα». Βέβαια δεν υπάρχει ένας µοναδικός, σωστός ή ένας πλήρης ορισµός. Εξαρτάται πάντα από τη φιλοσοφία την οποία κάποιος θέτει. Κατηγοριοποιώντας και περιγράφοντας συγκεκριµένες ικανότητες και ταλέντα, ο ορισµός µπορεί να βοηθήσει τους δασκάλους να αναγνωρίσουν και να ταυτοποιήσουν αυτά τα παιδιά.


Σύµφωνα, λοιπόν, µε το National Association for Gifted Children (NAGC) ο ορισµός για τα χαρισµατικά παιδιά είναι ο εξής (Delisle & Lewis, 2003, σ. 35): Χαρισµατικό άτοµο είναι κάποιος, ο οποίος δείχνει ή έχει τη δυνατότητα να δείξει ένα εξαιρετικό επίπεδο σε έναν ή περισσότερους τοµείς της έκφρασης. Κάποιες από αυτές τις ικανότητες είναι πολύ γενικές και µπορεί να καλύπτουν ένα µεγάλο φάσµα της ζωής του ατόµου, όπως οι αρχηγικές ικανότητες ή η ικανότητα της δηµιουργικής σκέψης. Κάποιες φορές υπάρχουν πολύ συγκεκριµένα ταλέντα τα οποία εµφανίζονται σε συγκεκριµένες περιπτώσεις, τέτοια όπως η ιδιαίτερη ικανότητα στα µαθηµατικά, την επιστήµη ή τη µουσική. Ο όρος χαρισµατικότητα έχει τη θέση µιας γενικής αναφοράς σ’ αυτό το φάσµα ικανοτήτων, χωρίς να είναι συγκεκριµένη ή να εξαρτάται από µια µέτρηση.

Στις Η.Π.Α. υπάρχει το Marland Report του Γραφείου της Εκπαίδευσης, το οποίο το 1988 έδωσε έναν ορισµό ακόµη µικρότερο και περισσότερο ακριβή (Delisle & Lewis, 2003, σ. 35): Ο όρος «χαρισµατικοί και ταλαντούχοι µαθητές» αναφέρεται σε παιδιά ή νέους που εµφανίζουν µια ιδιαίτερη ικανότητα σε τοµείς όπως η νόηση, η δηµιουργικότητα, η αρχηγική ικανότητα ή και σε συγκεκριµένους ακαδηµαϊκούς τοµείς και για τους οποίους (µαθητές) απαιτούνται υπηρεσίες ή δραστηριότητες που πρέπει να τους δίνονται στα σχολεία, έτσι ώστε να υποστηρίζονται πλήρως οι ικανότητές τους.

Ο ορισµός Marland δέχεται κριτική για το γεγονός ότι είναι περιορισµένος. Ένας περιορισµός είναι πως δεν αναφέρει όλα τα χαρακτηριστικά που σχετίζονται µε τη χαρισµατικότητα. Για παράδειγµα δεν περιλαµβάνει ξεκάθαρα χαρακτηριστικά της προσωπικότητας όπως την ευαισθησία, το πάθος και τη συγκέντρωση. Από την άλλη πλευρά, ο ορισµός αυτός είναι αρκετά ευρύς, έτσι ώστε να περιλαµβάνει τα δηµιουργικά και προσανατολισµένα στις τέχνες παιδιά και επιπλέον δηλώνει σαφώς την ανάγκη ύπαρξης εξειδικευµένων και δίκαιων προγραµµάτων για τους χαρισµατικούς µαθητές (Delisle & Lewis, 2003).

Ο ορισµός Marland εµπλουτίστηκε το 1993, συµπεριλαµβάνοντας ότι τα ιδιαίτερα ταλέντα µπορεί να υπάρχουν σε παιδιά που ανήκουν σε όλες τις κουλτούρες, σε διάφορα κοινωνικά και οικονοµικά επίπεδα και µπορεί να εκφράζονται σε διάφορες συµπεριφορές ή εκδηλώσεις (Τσιάµης, 2006).

Τα τελευταία χρόνια άρχισε να γίνεται διεθνώς χρήση του όρου «high ability children», ο οποίος στα ελληνικά αποδίδεται ως παιδιά «Υψηλών Ικανοτήτων Μάθησης» (ΥΨΙΜ). Σύµφωνα µε αυτόν τον ορισµό, ως ΥΨΙΜ µπορούν να οριστούν τα παιδιά τα οποία λόγω των αναπτυγµένων γνωσιακών, γνωστικών και δηµιουργικών ικανοτήτων, προδιαθέσεων, κινήτρων και ενδιαφερόντων, έχουν τη δυνατότητα να καλύψουν τη διδακτέα ύλη του κοινού Αναλυτικού Προγράµµατος Σπουδών µε αισθητά ταχύτερους ρυθµούς και σε αισθητά ανώτερο επίπεδο αφαίρεσης και πολυπλοκότητας απ’ ό,τι η συντριπτική πλειονότητα των συνοµηλίκων τους, µε αποτέλεσµα να έχουν ανάγκη από ένα διαφοροποιηµένο εκπαιδευτικό πρόγραµµα, που θα προωθεί και θα εµπλουτίζει το κοινό Αναλυτικό Πρόγραµµα Σπουδών, σύµφωνα µε τις αρχές της διαφοροποιηµένης εκπαίδευσης και τις νοµοθετικές επιταγές περί ειδικής εκπαιδευτικής µέριµνας για τις κατηγορίες των µαθητών που παρουσιάζουν σηµαντικές αποκλίσεις (Ματσαγγούρας, 2008).

 

 

 

Οι ΥΨΙΜ διακρίνονται από τους καλούς και επιµελείς µαθητές της ηλικίας τους από την ικανότητα, την ευστροφία και την ταχύτητα µε την οποία αντιλαµβάνονται πολύπλοκες σχέσεις και κατανοούν δύσκολα θέµατα αλλά και από τα ισχυρά κίνητρα µάθησης και την εµµονή σε δύσκολα έργα παρ’ όλο που αυτά είναι χαρακτηριστικά που διαθέτουν και άλλες κατηγορίες µαθητών.

Χαρακτηριστικά των χαρισµατικών και ταλαντούχων παιδιών

Για την ανίχνευση των χαρισµατικών και ταλαντούχων παιδιών προσχολικής και πρώτης σχολικής ηλικίας υπάρχουν πολλές δυσκολίες. Το βασικό πρόβληµα δεν αφορά µόνο στις διαδικασίες και στους µηχανισµούς που προτείνονται αλλά και στην οπτική που ακολουθούµε για να ορίσουµε ένα παιδί ως χαρισµατικό. Γιατί το ποσοστό των προικισµένων µέσα στον γενικό πληθυσµό καθορίζεται από το εύρος των κριτηρίων µε τα οποία χαρακτηρίζεται ένα άτοµο ως ευφυές. Σύµφωνα µε τις έρευνες που βασίζονται στα τεστ νοηµοσύνης, όπως οι κλίµακες Wechsler (WPPSI για παιδιά 4 έως 6,5 ετών, WISC για παιδιά 5 έως 16 ετών και WAIS για ενήλικες) άλλοι προσδιορίζουν το κατώτερο όριο του ∆.Ν. στο 120, άλλοι στο 130 και άλλοι στο 140. Οι περισσότερες έρευνες πάντως αφορούν σε παιδιά σχολικής ηλικίας, ενώ η προσχολική ηλικία είναι αδιερεύνητη. Οι σύγχρονες πάντως εκτιµήσεις για το ποσοστό του µαθητικού πληθυσµού που αποτελεί τους ΥΨΙΜ ποικίλλουν. Οι περισσότερες συγκλίνουν στο ότι οι ΥΨΙΜ αποτελούν το 3-5% του µαθητικού πληθυσµού (∆αβάζογλου, 1999• Delisle & Lewis, 2003• Αλαχιώτης, 2004• Καρλατήρα & Τσιώλη, 2004• Ματσαγγούρας, 2005).

Παρ’ όλες πάντως τις διαφορετικές αντιλήψεις των ερευνητών για το τι ορίζουµε ως χαρισµατικότητα υπάρχουν κάποια χαρακτηριστικά τα οποία είναι γενικά αποδεκτά και αναφέρονται στις περισσότερες από τις εργασίες που έχουν γίνει µε αυτό το θέµα. Έτσι λοιπόν έχουµε:

Θετικά χαρακτηριστικά
- Μαθαίνουν και συγκρατούν µεγάλη ποσότητα πληροφοριών.
- Κατανοούν έννοιες που απευθύνονται σε µεγαλύτερες ηλικίες.
- Είναι περίεργα και έχουν διάφορα και κάποιες φορές έντονα ενδιαφέροντα.
- Έχουν πλουσιότερο λεξιλόγιο και φραστική ικανότητα.
- Έχουν γρήγορο και ευέλικτο τρόπο σκέψης.
- Ικανότητα να ολοκληρώνουν µια διαδικασία από µικρή ηλικία.
- Αντιλαµβάνονται ασυνήθιστες σχέσεις ανάµεσα σε αντικείµενα ή καταστάσεις.
- Είναι ικανά να γενικεύουν πρωτότυπες ιδέες και να δίνουν λύσεις σε προβλήµατα.
- Είναι επίµονα και µε προσήλωση στον στόχο σε τοµείς που τα ενδιαφέρουν.
- Αναπτύσσουν τον δικό τους τρόπο σκέψης σε σχέση µε προβλήµατα ή ιδέες.
- Μαθαίνουν πράγµατα σε µικρότερη ηλικία από τους συνοµηλίκους τους.
- Έχουν ανάγκη από ελευθερία και ανεξαρτησία στη διαδικασία µάθησης.
- Έχουν µεγάλη επιθυµία να µάθουν και να ανακαλύψουν πράγµατα τα οποία άπτονται των ενδιαφερόντων τους.
- ∆οµούν και χειρίζονται υψηλού επιπέδου αφηρηµένες έννοιες.
- Προτιµούν εργασίες περίπλοκες και µε προκλήσεις.
- Μεταφέρουν και εφαρµόζουν τις γνώσεις που έχουν σε καινούριες καταστάσεις.
- Προτιµούν να δουλεύουν µόνα τους.
- ∆είχνουν έντονο ενδιαφέρον για τα βιβλία και συχνά µαθαίνουν να διαβάζουν σε πολύ µικρή ηλικία.
- Είναι πιο ενεργητικά και µένουν συγκεντρωµένα για µεγαλύτερο χρονικό διάστηµα (Manning, 2006, σ. 66• The Standards Site).

Αρνητικά χαρακτηριστικά
- Αρνητική στάση απέναντι στη µάθηση, όταν το περιβάλλον δεν ευνοεί την ενασχόλησή τους µε τα ενδιαφέροντα που επιθυµούν και τα υποχρεώνει να συµβιβαστούν µε άλλες επιλογές.
- Ανία ή άλλα προβλήµατα συµπεριφοράς, όταν δεν υπάρχουν προκλήσεις ή όταν τους ζητείται να µάθουν αυτά που ήδη γνωρίζουν.
- Απογοήτευση, όταν µια ασυµφωνία στην ανάπτυξη (ενδοατοµικές διαφορές) επεµβαίνει απαγορευτικά σε στόχους που θέτουν τα ίδια για τον εαυτό τους.
- Υποεπίδοση σε όλους τους τοµείς της µάθησης, όταν δεν αναγνωρίζονται οι ιδιαίτερες ικανότητές τους και δεν προγραµµατίζονται δραστηριότητες για την ικανοποίησή τους.
- Ανασφάλεια, άγχος, αυτοαποµόνωση ή, αντίθετα, επιθετική συµπεριφορά, προκειµένου να αντιµετωπίσουν πιθανή απόρριψη από λιγότερο προικισµένους συνοµηλίκους. Τα προικισµένα παιδιά είναι ιδιαίτερα ευαίσθητα στα αισθήµατα των άλλων και αντιλαµβάνονται την απόρριψη έντονα.
- Ανάγκη για περισσότερη προσοχή από τους ενήλικους, προκειµένου να έχουν απαντήσεις στις ποικίλες ερωτήσεις τους.
- Χαµηλή ανοχή και δεκτικότητα απέναντι στους λιγότερο ικανούς.
- Επίµονη άσκηση αυτοκριτικής, έτσι που πολλές φορές νοιώθουν ανεπαρκή, όταν η δουλειά τους δεν είναι τέλεια.
- Υπερεκτίµηση των ικανοτήτων τους, µε αποτέλεσµα να θέτουν µη ρεαλιστικούς στόχους και να απογοητεύονται, όταν δεν τους επιτυγχάνουν (Karnes & Shwedel, 1983• ∆αβάζογλου, 1999• Λόξα, 2004).

 

Μερικά ακόµη µαθησιακά και συµπεριφοριστικά χαρακτηριστικά των χαρισµατικών και ταλαντούχων παιδιών είναι:

Ως προς τη µάθηση:
α) ∆ιορατικότητα και φαντασία στη σχέση αιτίου-αποτελέσµατος.
β) Εκπληκτική αντίληψη και έντονη διορατικότητα.
γ) Αξιοθαύµαστες γενικές (ή ειδικές) γνώσεις σε µία ή περισσότερες περιοχές.
δ) ∆ιατύπωση προκλητικών, «ψαγµένων» ερωτήσεων που δεν µοιάζουν µε τις ερωτήσεις άλλων παιδιών της ηλικίας τους.
ε) Πνευµατική ταχύτητα µεγαλύτερη από την ικανότητα στο γράψιµο, γι’ αυτό είναι συχνά απρόθυµα να γράφουν µεγάλα κείµενα.

 

Ως προς τη συµπεριφορά: 
α) Αίσθηση του χιούµορ και προτίµηση στα λογοπαίγνια.
β) Ευαισθησία, κατανόηση και συµπάθεια στους άλλους και ανάληψη ηγετικού ρόλου.
γ) Ασυνήθιστο ενδιαφέρον σε προβλήµατα ενηλίκων, όπως σε σηµαντικά σύγχρονα θέµατα.
δ) Το ότι ακούν µόνο ένα µέρος της εξήγησης και φαίνεται να έχουν έλλειψη συγκέντρωσης, αλλά όταν τα ρωτούν, συνήθως, γνωρίζουν την απάντηση.
ε) Απορρόφηση για µεγάλες περιόδους, όταν βρίσκουν ενδιαφέρον.
στ) Ευαισθησία και έντονη αντίδραση σε θέµατα που τους προκαλούν άγχος ή αδικία (Terman, 1925-1959• Tannenbaum, 1991• Λόξα, 2004).

Στην περίπτωση που ένα παιδί εµφανίζει πολλά από τα χαρακτηριστικά, τις δεξιότητες και τα ενδιαφέροντα που αναφέρονται παραπάνω, πρέπει να γίνει πρώιµη διάγνωση της χαρισµατικότητας. Λόγω της προχωρηµένης πνευµατικής τους ανάπτυξης τα χαρισµατικά παιδιά πρέπει να ασχολούνται από νωρίς µε παιχνίδια και δραστηριότητες που προορίζονται για µεγαλύτερα παιδιά και να δουλεύουν σε περιβάλλοντα όπου θα αναπτύξουν τη µοναδικότητά τους. Επίσης πρέπει να επικοινωνούν µε συνοµηλίκους τους που τους µοιάζουν (Tannenbaum, 1991• Λόξα, 2004• Brody & Mills, 2005).

Η χαρισµατικότητα ενός παιδιού δεν είναι κάτι που πρέπει να κρύβεται, γιατί οδηγεί σε ατροφία των ικανοτήτων του, ούτε να επιδεικνύεται, γιατί οδηγεί σε κοινωνικο-συναισθηµατικά προβλήµατα. Η πρώιµη διάγνωση και η καλλιέργειά της αυξάνει τις πιθανότητες ικανοποίησης και ευτυχίας του παιδιού στην υπόλοιπη ζωή του (Λόξα, 2004• Τσιάµης, 2006).

Χαρισµατικά παιδιά και εκπαίδευση

Στην εποχή µας οι ίσες ευκαιρίες στην εκπαίδευση δεν µπορούν να είναι µόνο ένα σχήµα λόγου. Είναι µια αναγκαιότητα που έχει να κάνει µε τον σεβασµό που πρέπει να υπάρχει απέναντι στην ατοµική ικανότητα, τις διαφορές και τη φύση του ατόµου. Σήµερα, µέσα στην ευρεία οµάδα των «ατόµων µε ειδικές ανάγκες», όρος ατυχής σύµφωνα µε πολλές κριτικές, συµπεριλαµβάνονται και τα χαρισµατικά παιδιά.

Σύµφωνα µε την επίτιµο καθηγήτρια και ∆ιευθύντρια του Τµήµατος ανάπτυξης ταλέντων του Πανεπιστηµίου του Ashland Jane Piirto η ανάπτυξη των ικανοτήτων των χαρισµατικών µαθητών (ή Υψηλών Ικανοτήτων Μαθητών) εξαρτάται από την ύπαρξη έξι περιβαλλοντικών παραγόντων: την οικογένεια, την κοινωνία, το σχολείο, τα γονίδια, το φύλο και την τύχη. Οι παραπάνω παράγοντες ρυθµίζουν αν τα ταλέντα των µαθητών θα αναπτυχθούν ή θα ατονήσουν. Πολλοί ΥΨΙΜ έχουν την τύχη να συνυπάρχουν και µε τους έξι περιβαλλοντικούς παράγοντες, οπότε αναπτύσσεται το ταλέντο τους ανεµπόδιστα (Σκανδαλάκη, 2006• Ματσαγγούρας, 2008). Η συνέχεια εδώ:

Η νοημοσύνη όπως και όλες σχεδόν οι ανθρώπινες ιδιότητες είναι προϊόν γενετικών

καταβολών κι περιβάλλοντος. Ιδιαίτερα σημαντικά είναι τα αποτελέσματα της έρευνας των Plomin και συνεργατών (King’s college του Λονδίνου, ολοκληρώθηκε το 2009). Οι ερευνητές υπέβαλαν σε τεστ νοημοσύνης 8.791 δίδυμα σε διάφορα στάδια της παιδικής τους ηλικίας. Τα μονοζυγωτικά δίδυμα ήταν το ίδιο έξυπνα όταν ήταν πολύ μικρά και παρότι διαφοροποιήθηκαν κάπως με το πέρασμα του χρόνου, στα 10 τους χρόνια οι δείκτες νοημοσύνης τους δεν διαφοροποιήθηκαν. Τα διζυγωτικά δίδυμα όμως ήταν διαφορετικά μεταξύ τους από την αρχή και η διαφορά τους μεγάλωσε με την πάροδο του χρόνου. Το συμπέρασμα των ερευνητών ήταν ότι όχι μόνο οι γενετικές καταβολές παίζουν σημαντικό ρόλο στη νοημοσύνη αλλά και ότι η σπουδαιότητα των γονιδίων αυξάνεται καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν.

Το μερίδιο των γονιδίων στην ευφυΐα είναι αρκετά υψηλό (γύρω στα 50-70%) η σχέση όμως είναι περίπλοκη και είναι αδύνατο να μετρηθεί. Σύμφωνα με τη θεωρία των generalist genes, 2005 (γενικευμένα γονίδια) των R. Plomin& Y.Kovas, κάθε νοητική ικανότητα (π.χ. μνήμη, αφηρημένη σκέψη κλπ) καθορίζεται από πολλά γονίδια και καθένα από αυτά ελέγχει και άλλες νοητικές ικανότητες.

Γενικά ισχύει το εξής:

 

 

 

Δεν υπάρχουν γονίδια που χαρίζουν ιδιαίτερες νοητικές δυνατότητες από μόνα τους, αλλά γονίδια που γενετικά μπορεί να εξασφαλίσουν υψηλότερες νοητικές δυνατότητες. Ειδικότερα, σύμφωνα με τον Plomin υπάρχουν γονίδια που συμβάλλουν στην αύξηση της νοητικότητας με το να βελτιώνουν τις βασικές λειτουργίες του εγκεφάλου. Ένα γονίδιο π.χ. μπορεί να αυξήσει το πάχος της μονωτικής στοιβάδας της μυελίνης (πρωτεΐνη) που περιβάλλει τους νευράξονες ώστε η μεταβίβαση των πληροφοριών να γίνεται αποτελεσματικότερα.

Περιβάλλον

Αν ένα παιδί προικισμένο από τη φύση του με ευφυΐα μεγαλώσει σε περιβάλλον χωρίς κίνητρα ή δεν του δοθεί ευκαιρία να αναπτύξει δεξιότητες, θα εμφανίσει χαμηλότερο IQ; Η απάντηση είναι ΝΑΙ. Παρόμοιους δείκτες θα έχουν και τα παιδιά που έχουν μεγαλώσει στο ίδιο περιβάλλον ανεξάρτητα από τις γενετικές προδιαγραφές τους, γι αυτό τα γονίδια δεν θα έχουν τόσο μεγάλη επίδραση στη νοημοσύνη.

Άρα, όταν το περιβάλλον είναι ευνοϊκό και πλούσιο σε ερεθίσματα , τα παιδιά έχουν τη δυνατότητα και τις προϋποθέσεις να αναπτύξουν τις νοητικές τους ικανότητες και να εκμεταλλευτούν όλο το γενετικό τους πλούτο.
Διδάσκων Α. Καραπέτσας, απόσπασμα από Κλινική νευροψυχολογία του παιδιού

 

Κέντρα προσχολικής αγωγής και εκπαίδευσης

"Σ. Σακελλαρόπουλος"

Ελάτε να γνωρίσετε δυο ξεχωριστά σχολεία ευτυχισμένων παιδιών.

 

Ιδ. Νηπιαγωγείο - 1ος Βρεφονηπιακός Σταθμός

Περικλέους - Θεοδώρου 60

43131, Καρδίτσα

24410 75354 - 6946 020 442

 

2ος Βρεφονηπιακός Σταθμός 

Πάροδος Αφάτου (πίσω απο το 7ο Γυμνάσιο)

24410 75676 - 6946 020 442

 

mailto:info@ssakellaropoulos.gr

Newsletter

Γραφτείτε στο newsletter μας.